انحراف چشمی ( Strabismus )


چشمها در انسان و گربه سانان بعلت نحوه قرار گرفتن آنها در کاسه های چشمی، میتوانند از هر شیئی دو تصویر متفاوت و بسیار نزدیک بهم گرفته و با ارسال آنها به قشر مغزی (مرکز احساس بینائی) و یکی شدن آن دو تصویر، یک تصویر سه بعدی از شیئ احساس شود. اگر به هر سببی دو چشم به حالتی باشند که دید دو چشمی همگن و همزمان امکان پذیر نباشد و تصویر اجسام جلوی چشمها در بخشهای ناهمگن شبکیه تشکیل شود، انحراف چشمی  بوجود میآید. وقتي انحراف چشمي در افرادي كه قبلا ديد درست دو چشمي داشتند بطور ناگهاني پيش آيد فرد احساس دوبيني كه يك حس بسيار نامطلوبي است خواهد داشت در حاليكه وقتي انحراف چشمي از ابتداي زندگي و يا قبل از زمان تكميل ديد واحد دوچشمي پيش آيد كودك هرگز دوبيني نداشته و همواره تصوير يك چشم ( چشم غالب ) را به مغز خواهد فرستاد.
کودکان میتوانند از زمان تولد و یا اندکی یا چند ماه بعد از تولد انحراف چشمی پیدا کنند که اگر در مراحل ابتدایی تشخیص داده شده و درمان مناسب انجام شود از عوارض ناگوار بعدی٬ از جمله تنبلی چشمی و استفاده همیشگی از یک چشم جلوگیری خواهد شد.
فرزندان خود را از شش ماهگی برای انحراف چشمی و چگونگی دید دو چشمی کنترل نمایید. بررسی اولیه توسط متخصص محترم کودکان انجام میشود و موارد مشکوک را به متخصص چشم کودکان معرفی میکنند. مواردی هم هست که انحراف همیشگی نیست و ممکن است در زمان معاینه متخصص کودکان ظاهر نشده و مورد توجه قرار نگیرد و والدین بویژه مادر که در ارتباط مستقیم و دائمی با کودک هستند آنرا حس کرده یا دیده باشند گزارش این موارد و معاینه بموقع و با دقت در کشف موارد انحرافهای گهگاهی و مخفی کمک کننده است.

علل تنبلی چشم

آمبلیوپی یا تنبلی چشم پدیده ای است که با تولد نوزاد با او همراه نیست و عواملی موجب پیدایش آن میشود و اگر این عوامل را مادران و پدران بشناسند و در پی ردگیری آنها باشند که برای نوزادشان پیش نیاید یا اگر هرکدام از آن عوامل حضور داشتند چگونه به مقابله با آن برآیند تا تنبلی چشم که پدیده ای فرساینده و کاهنده دید چشم است تکامل نیابد و کودک از این مشکل قابل پیشگیری نجات یابد، ارزش دانستن این مطالب چند چندان میشود.
مواردی که میتوانند سبب تنبلی چشم گردند:
1-اختلاف قدرت انکساری دو چشم. نور تابیده به چشم در سیستم انکساری چشم که شامل محیطهای شفاف چشم که قرنیه و عدسی مهمترین بخشهای آن است شکسته شده و با همگرائی بداخل چشم هدایت میشود که در حالت طبیعی بر روی شبکیه متمرکز و تصویر واضحی از اجسام ایجاد میکند. اگر نوع و مقدار شکست نور بگونه ای باشد که تصویر بر روی شبکیه نباشد نزدیک بینی یا دور بینی و یا جدائی بخشهائی از تصویر که ناشی از حضور آستیگماتیسم است پیش آید و این پدیده در دو چشم متفاوت باشد در این صورت وقتی یک چشم تصویر بهتری را میگیرد چشم دیگر هنوز تصویر واضحی ندارد و به این جهت چشمی که تصویر بدتر را میگیرد بتدریج کنار گذاشته شده و تنبلی حاصل میگردد.
2-انحراف چشمها نیز سبب تشکیل دو تصویر غیر قابل انطباق با یکدیگر شده و مرکز درک بینائی یکی از تصویرها را که نامطلوب است کنار گذاشته و چشم تهیه کننده آن تصویر به مرور زمان تنبل میشود.
3-وجود هر نوع مانع فیزیکی در سر راه بدست آوردن تصویر خوب در روی شبکیه شود، مانند افتادگی شدید پلک که جلوی مردمک چشم را بگیرد، یا کدورت بر روی قرنیه یا در اتاق قدامی (فاصله بین قرنیه و عدسی ) یا در عدسی و یا در داخل فضای بزرگ چشم که توسط زجاجیه ( ویتره ) پر شده است میتواند تنبلی در چشم مبتلا را سبب گردد.
4-تصویری که بر روی شبکیه تشکیل میشود باید بوسیله عصب بینائی به مغز و تا مرکز درک بینائی که در قسمت پشت سری قرار دارد برسد و در قشر خاکستری سالم پشت سری درک بینائی صورت گیرد. هر گونه بیماری و نابسامانی در این مسیر و در مرکز درک بینائی میتواند در گرفتن تصویر اختلال ایجاد کرده و تنبلی را سبب شود.

اقدام به درمان تنبلی چشم

پیشگیری همواره مقدم بر درمان است. با توجه به عواملی که میتوانند موجب تنبلی گردند معاینه کودک در سنین پائین و بصورت دوره ای از شش ماهگی که تطابق کودک کامل میشود، سبب کشف و درمان بموقع عامل  ایجاد کننده تنبلی چشم میشود.
وقتی با کودکی که تنبلی چشم دارد مواجه میشویم اولین کار دریافتن علت بوجود آمدن مشکل است که یکی از موارد ذکر شده در بخشی که با عنوان "آمبلیوپی یا تنبلی چشم" گنجانده شده میباشد و سپس در صدد رفع عیب موجود همراه با درمان تنبلی حاصل شده خواهیم بود.
اگر عیب انکساری بویژه اختلاف عیب انکساری بین دو چشم وجود داشته باشد آنرا با تجویز عینک مناسب رفع میکنیم، در صورت حضور انحراف در چشمها با روشهای خاص خود به درمان آن اقدام میکنیم و یا اگر عامل فیزیکی که مانع از رسیدن تصویر مناسب به شبکیه میگردد در کار باشد به فکر برطرف کردن آن خواهیم بود.
در کنار درمان علت ایجاد کننده تنبلی چشم، بستن چشم یا تارکردن تصویر چشم بهتر برای واداری چشم تنبل به کار بیشتر، اصل مهم درمان تنبلی است. در مورد نحوه و زمان بستن یا تارکردن چشم بهتر بطور عام نمیشود سخن گفت و باید این بخش از درمان بوسیله چشم پزشک کودکان با توجه به عمق تنبلی و سن کودک و شرائط عمومی کودک و مقدار همکاری بیمار و والدین تعیین و دستور داده میشود.

راهنمای اقدام به گرفتن وقت معاینه برای بیمارانی که انحراف چشمی دارند.

در صورتی که شما یا فرزندتان مبتلا به انحراف چشمی هستید یا همکاران چشم پزشک ما قبلا معاینه کرده و تشخیص انحراف چشمی داده اند و یا مشکوک به انحراف چشمی بوده اند٬ و میخواهید بررسی بیشتر انجام شود و مشتاق به دیدار و معاینه در مطب ما هستید٬ میتوانید با کلیک کردن این ناحیه وارد سامانه وقت دهی اینترنتی مطب ما شوید و با پیگیری مسیرهائی که راهنمایی میشوید روز مورد نظر را انتخاب و با دریافت پیغام تایید وقت دهی در موبایل خود٬ در روز و ساعت مقرر به مطب مراجعه فرمائید.
اگر در جستجو برای گرفتن وقت در سامانه نوبت دهی موفق به گرفتن وقت مناسب نشدید و یا بعلت خاصی مشتاق به گرفتن وقت نزدیک هستید٬ فرم ایمیل زیر را به دقت و با توضیح کامل در مورد علت درخواست وقت نزدیک و عاجل در مستطیل اول پر و ارسال نمائید. درخواست شما بررسی و درصورت ضرورت معاینه زودهنگام٬ وقت نزدیک برای شما درنظر گرفته شده و با پیغام پذیرش به موبایل شما اطلاع داده خواهد شد.
لطفا توجه داشته باشید که این فرم درخواست نوبت٬ فقط برای موارد انحراف چشمی است.

تعیین وقت معاینه برای بیمارانی که انحراف چشمی ( استرابیسم ) دارند

این فرم را فقط درصورتی که بیمار انحراف چشمی دارد پرکنید٬ مختصری از چگونگی انحراف چشمی بیمار را در داخل کادر مرقوم فرمائید.*

چگونگی انحراف چشم و زمان شروع آن و دائمی یا گذرا بودن آن و هرآنچه لازم میدانید را٬ بدون محدودیت در کادر بالا مرقوم فرمائید.

نام و نام خانوادگی بیمار:*

شماره کارت ملی بیمار:*

شماره تلفن همراه برای ارتباط سامانه نوبت دهی با شما:*

شماره پرونده بیمار (اگر نزد ما پرونده دارند با دقت داخل کادر بنویسید و اگر برای اولین با مراجعه میکنید عدد صفر را مرقوم فرمائید)*

آدرس ایمیل خود را برای دریافت پاسخ ما داخل کادر بنویسید:

بستن چشم ها

عده ای از والدین تصوّر میکنند که بستن چشم راه درمانی برای انحراف چشم است٬ و حتّی تصور خود را بصورت یک مشاهده و تجربه عینی که در مورد فرزند خود که مبتلا به انحراف دائمی یک چشم است بیان میکنند. به این ترتیب که فرزندی که چشم راستش همیشه بطرف داخل (سمت بینی ) منحرف است و همواره از چشم چپ برای دیدن استفاده میکند٬ والدین ملاحظه کرده اند که با بستن چشم چپ بیمار ( که چشم خوب و سالم بیمار است ) چشم راست بلافاصله در وسط قرار گرفته و مستقیم نگاه میکند!! و میگویند که با اینکار چشم معیوب خوب میشود!! و معتقدند که اگر اینکار را مدتی ادامه دهند٬ چشم بیمار کاملا خوب خواهد شد!! غافل از اینکه اگر در همان حال چشم چپ را که بسته شده٬ در زیر پد پانسمان کننده ( بدون باز کردن چشم و با آزاد کردن قسمتی از چسب اطراف پد٬ نگاه کنند )٬ خواهند دید که همان چشم بطرف داخل کاملا انحراف پیدا کرده است!!!! این امر در مورد همه انواع انحرافها صادق است و من فقط انحراف به داخل را مثال زدم.

بنابراین بستن چشم برای درمان تنبلی یک چشم٬ و یا جلوگیری از پیدایش تنبلی در یک چشم است.
ما همواره برای درمان تنبلی یک چشم٬ چشم دیگر ( چشم سالم ) را برای مدت معین که برحسب میزان تنبلی و سن کودک و در نظر گرفتن عوامل و علائم مختلفی که در زمان معاینه مشاهده و برخی را اندازه گیری میکنیم٬ تعیین٬ انتخاب و به والدین اجرای آنرا توصیه میکنیم.

زمان بستن چشم نیز بسیار مهم است. و این زمان با توجه به عوامل و نشانه های موجود٬ طوری تعیین میگردد که هم موثّر بوده و هم موجب تنبلی در چشم دیگر نشود. پزشک همواره زمانهای معینی را اعلام میکند که باید رعایت شود و نمیتوان گفت که هرچقدر کودک اجازه داد ببندند! البته هدف آزار رساندن به کودک نیست٬ و در مواردی انعطافهایی توصیه میشود و باید با صحبت والدین با کودک در کمال آرامش و ابراز محبت و رساندن اینکه برای بهبود و سلامتی او تحمل این زحمت ضروری و البته گذران است و هرچه رعایت نکات عملی این روند بهتر و دقیقتر باشد نتیجه گیری کاملتر و سریعتر بوده و زمان تحمل زحمت نیز درکلّ کوتاهتر خواهد بود و پزشک در زمان کمتری دستور عدم نیاز به بستن چشم میدهد. و عکس این حالت نیز صادق است که با عدم رعایت انجام دقیق بستن چشم٬ مطمئنّا زمان طولانی باید پروسه درمان را ادامه دهند.

با بستن چشم٬ زمانی صرف عادت کردن چشم به دیدن تک چشمی آنهم با چشم گرفتار میشود که از بعد از سپری شدن این زمان٬ تازه دیدن تک چشمی آغاز و از آن پس هر مقداری ادامه مییابد زمان مفید درمان برای چشم تنبل محسوب خواهد شد. بنابراین اگر چشم را در زمانهای کوتاه ببندیم و یا زمانهای بستن اعلام شده را بطور مقطّع و خرد خرد اجرا کنیم٬ نتیجه ای از درمان نخواهیم گرفت.


والدین چگونه از تنبلی چشم فرزند اطلاع یابند؟

خیلی از موارد وقتی کودکان در سن شروع مدرسه توسط پایگاههای معاینات عمومی قبل از مدرسه مورد معاینه قرار میگیرند والدین متوجه تنبلی چشم فرزند خود میشوند٬ و متاسفانه گاهی در سنین بالاتر این آگاهی را بدست میاورند٬ که هرچه سن بالاتر باشد درمان سخت تر و مدت درمان بیشتر و موفقیت در درمان قاطع کمتر خواهد شد.
گاهی علائمی مانند انحراف چشمی موجب توجه والدین به اشکال در چشم کودک شده و با پیگیری این نقیصه تنبلی نیز حاصل نشده و یا درصورت بروز٬ بموقع درمان خواهد شد.
مشکل اساسی زمانی است که ایراد ظاهری وجود ندارد و خود کودک هم شکایتی از اشکال در دید یک چشم ندارد. هر بامداد که چشمها را باز میکند اطراف خود را بخوبی میبیند ولی نمیداند که فقط با یکی از چشمهایش اشیاء را می بیند و چشم دیگر قادر به دیدن واضح نیست. و بمرور زمان چشم ضعیفتر بر اثر نگرفتن تصویر واضح تنبل شده و کودک قادر به داشتن دید دو چشمی نخواهد شد٬ و بعد از مدتی تنبلی مستقر و کودک فقط از یک چشم استفاده خواهد نمود.
انحراف چشمها که مانع از دید همزمان و همسان دو چشم باهم میگردد٬ اختلاف قابل توجه در قدرت انکساری دو چشم٬ که مانع از دید دو چشمی همزمان و تصاویر با وضوح یکسان در دو چشم میشود٬ وجود کدورتهائی در مسیر نور ورودی به داخل چشم برای ایجاد تصویر بر روی شبکیه چشمها مانند لکهای قرنیه یا آب مروارید (کاتاراکت ) مادرزادی و یا کدورتهای موجود در زجاجیه ( ماده ژله ای که حجم قسمت بزرگی از کره چشم را پر میکند) و یا رگهای غیرعادی یا خونریزیها در شبکیه و هر عامل دیگری که مانع رسیدن نور و تصویر واضح بر روی شبکیه گردد٬ میتواند به تنبلی چشم منجر شود.

برای نوزادان نارسی که زمان جنینی آنها کامل نشده و با وزن کم متولد میشوند٬ و اغلب روزهای اول تولد را در NICU میگذرانند٬ نیز ممکنست مشکلاتی در زجاجیه ( ویتره ) و شبکیه وجود داشته باشد که موجب نداشتن تصویر خوب بر روی شبکیه شده و سبب از بین رفتن کامل یا نسبی دید خواهد شد. ولی خوشبختانه این نقیصه در صورت کشف بموقع و زودرس آن٬ اغلب بطور کامل قابل درمان و رفع نقیصه میباشد. لذا واجب است تمام کودکان در روزهای اول تولد مورد معاینه چشمی قرار گیرند٬ که معمولا این مهم توسط متخصصین محترم کودکان انجام میشود و درصورت مشاهده هر تغییر غیرمعمول برای مشاوره دقیقتر به چشم پزشک کودکان ارجاع داده میشود. و باید در نظر داشت که معاینه توسط چشم پزشک٬ بویژه در مراکز ویژه ای که تجهیز و آماده شده اند ( در تهران در بیمارستان فارابی و بیمارستان حضرت رسول اکرم ص بخش ROP ) برای تمام نوزادانی که با وزن کمتر از ۱۵۰۰ گرم و زمان بارداری کمتر از ۳۸ هفته بدنیا میآیند ضروری است.

اگر در معاینات اولیه مورد مشکوکی یافت نشد در شش ماهگی کودک که عمل تطابق چشمها تکمیل شده است یک معاینه کامل چشم توسط چشم پزشک کودکان لازم است تا درصورت مشاهده هر عاملی که میتواند موجب ممانعت از دید دو چشمی همزمان و همگن شود درمان موثر و منطقی آغاز گردد.


انحراف چشم

  • انحراف1

  • انحراف2

  • انحراف3

  • انحراف4

چشمها در انسان و گربه سانان بعلت نحوه قرار گرفتن آنها در کاسه های چشمی، میتوانند از هر شیئی دو تصویر متفاوت و بسیار نزدیک بهم گرفته و با ارسال آنها به قشر مغزی (مرکز احساس بینائی) و یکی شدن آن دو تصویر، یک تصویر سه بعدی از شیئ احساس شود. اگر به هر سببی دو چشم به حالتی باشند که دید دو چشمی همزمان امکان پذیر نباشد و اختلاف دوتصوير به اندازهاي باشد كه قابل انطباق با يكديگر نباشد، انحراف چشمی حاصل میشود. وقتي انحراف چشمي در افرادي كه قبلا ديد درست دو چشمي داشتند بطور ناگهاني پيش آيد فرد احساس دوبيني كه يك حس بسيار نامطلوبي است خواهد داشت در حاليكه وقتي انحراف چشمي از ابتداي زندگي و يا قبل از زمان تكميل ديد واحد دوچشمي پيش أيد كودك هرگز دوبيني نداشته و همواره تصوير يك چشم ( چشم غالب ) را به مغز خواهد فرستاد.